Blog Nam Hải Trường Sơn Hân Hạnh Đón Chào Bạn



Đối với bạn, nỗi lo lắng của vợ chẳng khác gì bát nước lã—nhạt nhẽo vô vị, chỉ đến khi nhuốm bệnh bạn mới cảm thấy hương nó nồng, vị nó ngọt. Còn niềm ân cần của tình nhân thì giống hệt ly đá chanh—giữa mùa hè một ngày một ly e rằng chẳng đủ để giải khát. Trong khi đó, mối quan tâm của hồng nhan tri kỷ thì thoang thoảng như tách cà phê nóng—làm việc mệt nhoài đến nửa đêm, càng nhâm nhi càng cảm thấy tỉnh táo.
Câu Chuyện... Để Đời
Tuyết rơi tầm tã. Trời đất mông lung sau tấm màn trắng xám. Núi đồi trùng trùng điệp điệp nhưng chẳng thấy bóng chim bay. Vạn nẻo đường đi vắng hoe không một vết chân người. Chỉ có một chiếc tam bản cô đơn... bồng bềnh giữa dòng sông buốt giá.

Eleanor Roosevelt once said, "The future belongs to those who believe in the beauty of their dreams." It is time for those still intoxicated with power and corruption in Vietnam to sober up and purify themselves to join hands with the flag-wavers ...

Việt Nam: Con Hổ Cùng Đồ Mạt Lộ
Giống như tại Trung Quốc, ĐCSVN cũng bám chặt vào hệ thống xí nghiệp nhà nước để tạo phương tiện áp đặt quyền kiểm soát chính trị vào nền kinh tế. Tuy nhiên tầng lớp quản lý kinh tế có quan hệ chính trị nhưng bất tài lại được phép ...

Ai Sẽ Thống Trị Thế Giới?
Tất cả mọi kế hoạch này đều có thể thực hiện được bởi vì người Hoa Kỳ đã vùng dậy để đấu tranh cho lý tưởng bình đẳng chính trị, và hệ thống chính trị Hoa Kỳ đã triển khai đầy đủ sức bao dung để tạo điều kiện cho họ làm điều đó.

Tán Tỉnh
Này em mình gặp ở đâu
Sao mà như thể quen lâu lắm rồi
À ... ha ... có phải từ hồi
Em sang gánh nước bên đồi thông xanh
Lối về khúc khuỷu tròng trành
Nước vương ướt áo nhìn anh bẽ bàng


Bắc Kinh Là Cơn Ác Mộng Vĩnh Hằng
Bên kia là một thành phố tràn trề tuyệt vọng. Tôi gặp họ trên những chiếc xe buýt công cộng, tôi nhìn vào đôi mắt của họ và tôi thấy họ chẳng ôm ấp hy vọng gì. Thậm chí họ chẳng thể tưởng tượng..


Mẹ Cá Bống
Nhớ thuở lên ba
Mẹ ẳm bồng
Tiếng ru trầm bổng
Vòng tay ấm
Chén cơm hâm nóng
Môi thổi


Khổ Hạnh
Linh hồn anh hấp hối
Giữa vực sâu tăm tối"
Mất rồi, em mất rồi!
Đời còn ai cứu rỗi"
Áo cà sa mặc vội
Cố quên mùi tóc rối



Ngày 25 tháng 12 năm 2013

Câu... Chuyện Để Đời


Câu... Chuyện Để Đời

Tuyết rơi tầm tã. Trời đất mông lung sau tấm màn trắng xám. Núi đồi trùng trùng điệp điệp nhưng chẳng thấy bóng chim bay. Vạn nẻo đường đi vắng hoe không một vết chân người. Chỉ có một chiếc tam bản cô đơn... bồng bềnh giữa dòng sông buốt giá. Trên mạn thuyền, ông già vẫn cứ miệt mài buộc mồi, vung cần, buông câu. Mảnh áo tơi và chiếc nón lá quá mong manh e rằng chẳng đủ để ngự hàn.

Đó là khung cảnh mà Liễu Tông Nghiêm muốn triển hiện trước mắt độc giả qua bài Giang Tuyết. Chỉ vỏn vẹn với 20 chữ nhưng nhà thơ có thể đưa ta đến tận chốn băng sơn tuyết địa:
江 雪                                Giang Tuyết
天山鳥飛絶                      Thiên sơn điểu phi tuyệt
萬徑人踪滅                      Vạn kính nhân tung diệt
孤舟蓑笠翁                      Cô châu thôi lạp ông
獨釣寒江雪                      Độc điếu hàn giang tuyết
Tuy bài thơ mang tên là Giang Tuyết, nhưng nếu không đọc đến chữ cuối cùng độc giả vẫn không hình dung trọn vẹn cảnh tượng tuyết rơi tầm tã — che trời, đắp đất, và bao trùm cả con thuyền cũng như chiếc nón lá và mảnh áo tơi của ngư ông — vì nhà thơ đợi đến phút chót mới chịu hạ bút để phá đề. Tác giả dùng chữ "tuyết" thay cho dấu chấm câu để kết thúc bài thơ nhưng đó lại chính là yếu tố khiến độc giả quay trở lại với những hình tượng ban đầu bằng một cảm giác đốn ngộ tuyệt vời. Hiệu ứng của thủ thuật này có thể được minh họa bằng cách thay thế "tuyết" bằng một khái niệm khác, chẳng hạn như "nguyệt" (để giữ nguyên tính áp vận) và trong trường hợp này nội dung của bài thơ sẽ được chuyển hóa toàn bộ mặc dù chỉ có một chữ duy nhất được sửa đổi và chắc chắn độc giả sẽ cảm thấy mình đang đi vào một thế giới khác biệt, có lẽ đầm ấm và lãng mạn hơn.

Những cái mà tác giả muốn phác họa kỳ thật rất đơn giản. Nhưng để làm nổi bật đối tượng miêu tả chủ yếu của mình, Liễu Tông Nghiêm đã khuếch đại bối cảnh đến vô cùng vô tận. Nhà thơ mở đầu bằng hai lượng từ biểu thị một cõi không gian bát ngát là "thiên sơn" và "vạn kính" để tạo nên mối tương phản đối ngẫu với "cô châu" và "độc điếu" ở hai câu dưới. Nếu không có "thiên" và "vạn" ở trên thì cảm xúc "cô" và "độc" ở dưới sẽ trở nên tẻ nhạt và thiếu sức cảm nhiễm.

Tiếp theo, "cánh chim bay" và "vết chân người" được lồng vào giữa hàng ngàn ngọn núi non và muôn vạn nẻo đường đi nhưng chỉ để rồi lại nhanh chóng xóa đi một cách không thương tiếc bằng hai động từ phảng phất có chút ý vị tàn khốc là "tuyệt" và "diệt" khiến những hình ảnh bình phàm và quen thuộc ấy bỗng nhiên hòa quyện lại và biến thành một cảnh tượng tịch mịch phi thường — tiếp cận biên giới cực đoan. Hai câu đầu vốn chỉ đóng vai bối cảnh, bởi vậy theo lẽ thường chỉ cần phác họa những nét chính là đủ chứ không cần phải phung phí nhiều khí lực để điêu khắc tinh tế. Nhưng hiển nhiên đó không phải là phương thức xử lý của nhà thơ.

Như một đạo diễn điện ảnh, Liễu Tông Nghiêm dùng ống kính cận cảnh để phóng đại những chi tiết trên nền phông lên cực độ. Trong khi đó đối tượng miêu tả chủ yếu của tác giả — hai câu cuối — dường như lại được kéo ra xa và thu nhỏ lại để tạo cảm giác "khả kiến bất khả tức" (chỉ có thể nhìn chứ không thể tiếp cận). Tính khoa trương gần mức siêu hiện thực của hai câu đầu chính là yếu tố tạo điều kiện cho tác giả thực hiện kỹ thuật "viễn vọng kính" nhằm ghi lại những hình ảnh thiết thực hơn giữa dòng sông lạnh và qua đó nêu bật thái độ khắc khổ thoát tục của nhân vật chính.

Giới diễn dịch Việt Nam, từ xưa cho đến nay, đại bộ phận đều rất quan tâm đến nghệ thuật miêu tả và ngữ ý của bài thơ. Chẳng hạn, họ tranh luận sôi nổi về ý nghĩa của hai chữ "tuyệt" và "diệt" — là quá trình hay trạng thái và nếu chọn lựa cái này hay cái kia thì phải dịch sao cho thích hợp? Họ cho rằng "độc điếu hàn giang tuyết" không chỉ có nghĩa "câu cá trên dòng sông tuyết lạnh" mà còn là "câu tuyết trên dòng sông giá lạnh." Thậm chí đến một chi tết nhỏ nhặt như cách diễn âm của chữ 蓑 (áo tơi) họ cũng không bỏ qua — có người cho là "thôi" nhưng cũng có người lại đinh ninh là "thoa" — trong khi "toa" và "tuy" cũng là những âm Hán Việt khác mà các nhà từ điển học đều cho là có thể chấp nhận.

Thế nhưng đến khi các cụ nhà ta thực sự phóng bút dịch thuật thì lý luận và thực tiễn hầu như lại chẳng mấy ăn khớp. Ví dụ, Tản Đà đã dịch như sau:
Nghìn non mất bóng chim bay,
Muôn con đường tắt dấu giày tuyệt không.
Kìa ai câu tuyết bên sông,
Áo tơi, nón lá, một ông thuyền chài.
Nếu dùng thang điểm 1-10 để đánh giá thì theo tôi bản dịch này tối đa chỉ được 7 điểm. Tản Đà bỏ rơi khái niệm "cô châu" không dịch, trong khi đây là một kết cấu chủ yếu của bài thơ (cùng với bốn kết cấu khác là thiên sơn, vạn kính, thôi lạp ông độc điếu, và hàn giang tuyết). Thiếu sót này không chỉ khiến độc giả phân vân chẳng hiểu ngư ông đứng ở ven sông hay ngồi trên mạn thuyền để câu cá mà còn đánh mất cảm giác cô độc được nhân cách hóa của con thuyền, bởi vậy phải trừ bớt 1 điểm.

Về mặt ngữ nghĩa, chữ kính 徑 có nghĩa là con đường nói chung, tức là bao gồm cả đường dài lẫn đường tắt. Để cụ thể hóa, nó thường được bổ nghĩa bằng một hình dung từ đứng ở đằng trước, chẳng hạn như bán kínhtrực kính (còn được gọi nôm na là đường kính) và cũng trong chiều hướng đó đường tắt thực sự có tên là tiệp kính 捷徑. Ở đây Liễu Tông Nghiêm đã dùng nó theo ý nghĩa bao hàm nguyên thủy — trong bối cảnh trời đất bao la này, dấu chân người đã tuyệt tích trên khắp vạn nẻo đường đi chứ không nhất thiết chỉ riêng đường tắt. Trừ thêm 1 điểm.

Thủ thuật vấn đáp phụ đệm (tiếp cận hờ hững) mà Tản Đà dùng trong hai câu cuối ("kìa ai" ở câu 3 và "ông thuyền chài" ở câu 4) — khiến ngư ông trở thành một nhân vật ngẫu nhiên (hay thậm chí là người ngoài cuộc) — không triển hiện được mục đích xác lập sự hiện diện của nhân vật chính này bằng ngôn từ rất trực tiếp và sinh động của tác giả. Hơn nữa, thủ thuật liệt kê "áo tơi, nón lá, một ông thuyền chài" tạo nên cảm giác đó là ba yếu tố rời rạc và độc lập không thố lộ được cảm giác thống nhất và gợi ý về hoàn cảnh khắc khổ của ngư ông. Trừ thêm 1 điểm.

Nhưng điều quan trọng hơn cả — mà chẳng mấy ai nhìn thấy hay quan tâm — là cái đẹp chân chính của bài thơ nằm ngoài giới hạn ngôn từ của nó. Đây là một tác phẩm đại biểu mang tính huyền ngoại chi âm của Liễu Tông Nghiêm. Nhà thơ mượn việc miêu tả cảnh vật sơn thủy, ca vịnh ngư ông ẩn cư ở chốn u tịch để biểu đạt quyết tâm không muốn đồng lưu hợp ô với giai cấp thống trị đương thời. Cũng giống như anh chàng say bí tử nhưng nguyên do tuyệt nhiên chẳng phải vì men rượu (túy ông chi ý bất tại tửu), cái mà ngư phủ muốn câu chưa hẳn lại là cá (hay tuyết) như người ta vẫn cứ giả định (điếu ông chi ý bất tại ngư). Đối với Liễu Tông Nghiêm, câu cá chỉ là ẩn dụ của lòng kiên trì và ý chí bất khuất.

Thế lực của bọn tham quan ô lại trong triều đình quá lớn mạnh khiến Liễu Tông Nghiêm không thể thi triển sở trường của mình để làm một chút gì đó có ích cho bách tính lê dân lúc bấy giờ đang chịu đựng muôn vàn gian khổ truân chuyên. Nhưng không vì thế mà ông ta chấp nhận buông xuôi hay bỏ cuộc. Mặc kệ bọn gian thần tiểu nhân chỉ biết phùng nghênh bợ đỡ để được thăng chức và phát tài, Liễu Tông Nghiêm cứ kiên trì với tín niệm vì dân vì nước của mình. Sau khi bị biếm chức và đày xuống đất Vĩnh Châu (Hồ Nam ngày nay), dẫu trên bị thượng cấp hà hiếp, dưới bị đồng liêu chê bai, Liễu Tông Nghiêm vẫn kiên quyết giữ vững tinh thần "tri kỳ bất khả nhi vi chi" để nỗ lực thực hiện lý tưởng của mình — không cầu danh, không vụ lợi, bất chấp mọi nghịch cảnh.

Trong nhãn quang của không ít người, có lẽ độc điếu hàn giang tuyết là một hành động dại khờ, vô bổ. Nhưng nếu tịnh tâm phóng tầm nhìn ra xa, cuộc đời chắc chắn sẽ đẹp hơn và nhân loại sẽ bớt đi nhiều nhiêu khê nếu có thêm một vài nhà thơ "điên rồ" như Liễu Tông Nghiêm — khi độc giả thực sự phân hiểu được dụng tâm của gã là câu cá, câu tuyết, hay câu... chuyện để đời.

Nam Hải Trường Sơn
Noël, 2013

6 comments:

Nặc danh nói...

Bài thơ chỉ có 20 chữ thôi mà nhiều ý nghĩa quá bác..... cổ thi thật cô đọng.... cám ơn bác NH TS !

Nặc danh nói...

Làm mình nhớ lại thời còn là sinh viên văn khoa thuở xưa , các thầy giảng bài cổ văn cũng rất hay, nhưng không sâu sắc như thế này.

Nặc danh nói...

Hihii..Nam Hải Trường Sơn lại chơi chữ nữa rồi. Mới đọc đầu đề tưởng rằng chữ câu... là danh từ nhưng đọc xong bài mới biết nó cũng có thể là động từ.

Nặc danh nói...

khà khà ... câu... chuyện để đời, chứ không phải câu... cá để nhậu

Nặc danh nói...

Hay!~

Nặc danh nói...

một bài bình thơ rát sâu sắc...

Đăng nhận xét

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Bóp Vú, Bóp Trán
Từ cổ chí kim, đừng nói chi bọn phàm phu tục tử, nhiều người trong giới anh hùng (và gian hùng) cũng khó vượt qua cửa ải "mỹ nhũ quan." Nếu không được xử lý thích đáng, tật mê vú có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, chẳng hạn như khuynh quốc khuynh thành, thân bại danh liệt, hoặc làm trò cười cho vạn đời sau. Thời Xuân Thu, Phù Sai để mất nước Ngô chỉ vì đam mê cặp gò chim sa cá lặn của Tây Thi. 2.500 năm sau, Bill Clinton sém bị cách chức tổng thống vì cứ ưa đùa giỡn trên ngọn núi đôi của Monica Lewinsky. Gần đây, cựu thủ tướng Ý Silvio Berlusconi bị tuyên án 7 năm tù vì kiềm chế chẳng nổi khoái cảm mơn trớn bồng đảo của gái điếm...



Từ Chức: Thủ Đoạn Hay Đạo Đức Chính Trị
Trên không gian blog có nhiều người bàn tán xôn xao về cú "coup de pub" này của Dương Trung Quốc, nhưng phần lớn đều dựa vào giả định cho rằng, về mặt lý thuyết, món hàng mà ông nghị rao bán có thể so sánh hoặc đồng đẳng với cái gọi là "văn hóa từ chức" tại các nước dân chủ. Điều mà họ chỉ trích rất gắt gao là tính khả thi hoặc mục đích ứng dụng của nó dưới chế độ độc tài Đảng trị tại Việt Nam. Nhưng cả về mặt khái niệm, cái mà Dương Trung Quốc đề nghị, ngoài tên gọi ra, nội dung chứa đựng một mớ tư duy hàm hồ và tương phản với tinh thần của một nền văn hóa từ chức chân chính.



Ấm Chê Nồi... Đen Thui
Tuy nhiên, việc đối phó với Dương Trung Quốc không dễ dàng như việc đối phó với những kẻ không có thế lực trong đảng hoặc nhà nước nhưng dám "chọc giận" thủ tướng (như Cù Huy Hà Vũ), vì hiện tại mặc dù không phải là đảng viên nhưng Dương Trung Quốc đã trở thành bộ hạ của Tư Sang (kể từ khi đơn đầu kháo của y bị văn phòng thủ tướng bác bỏ vì lý do "tráo trở, không đáng tin cậy"). Đánh chó phải ngó mặt chủ nhân. Hành hung hoặc tống tù là những biện pháp tạm thời bất khả thi. Nhưng nếu đám công (an côn) đồ đàn em được dịp cất dùi cui và còng tay để nghỉ xả hơi thì nhóm thư đồng lại nhận được lệnh thi hành kế hoạch ám sát... nhân cách.



Ai Là Kẻ Chủ Mưu Bán Nước Tại Thành Đô
Tại “thằng” Gorbachốp! Đó là tuyên bố hùng hồn và lời giải thích chính thức đến tận hôm nay 2014 của đảng CSVN, lý giải nguyên nhân phải có Hội nghị Thành Đô của họ năm 1990 trong các hội nghị đảng, chính quyền, đoàn thể từ trung ương đến cơ sở và đến các chi bộ phường xóm, vỉa hè… Câu nói đó thể hiện văn hóa đặc thù của đảng CSVN – hôm qua đảng coi ông là vị Cứu tinh, là Giấc mơ, là Thiên đường mơ ước cho đảng theo, hôm nay ông là tội đồ bắt đảng phải theo mẹ đĩ già TQ!Câu nói đó thể hiện tâm thế hèn kém muôn đời của đảng CSVN, không bao giờ dám đối diện vấn đề và sự thật, chỉ luôn chỉ tay đổ lỗi cho người khác...


Thuở tàn xuân ngày hai buổi đến phường
Yêu quê hương qua tập tem phiếu nhỏ
“Ai bảo bao cấp là khổ?”
Tôi mơ màng hôn tô sắn độn khoai
Những ngày lén đọc
Sách báo "ngụy" vàng phai
Chúng bắt được
Tra tấn tơi bời, vỡ óc!
Có cô bé chuồng bên
Nhìn tôi thầm thổn thức...

"Cải tạo" bùng lên
Rồi "học tập" trường kỳ
Quê tôi đầy bóng giặc
Chúng chụp mũ, lôi đi
Cô bé chuồng bên (chẳng ngờ nghi)
Cũng bị ép bức
Hôm gặp tôi vẫn thầm thổn thức
Mắt sưng bầm (thương... thương... quá đi thôi!)
Giữa cuộc chuyển giao không nói được một lời
Xe tải đi qua, tôi ngoái đầu nhìn lại
Nắng rợp trời nhưng lòng tôi rét mãi...

Cuối cùng tôi trở về đây
Với phố phường xưa, khủng bố, đọa đày
Lại gặp em
Gầy gò chống cây nạng gỗ
Vẫn thầm thổn thức khi tôi hỏi nhỏ
Chuyện tự do... (khó nói lắm anh ơi!)
Tôi nắm bàn tay nhỏ nhắn ngậm ngùi
Em vẫn để yên trong tay tôi giá lạnh...

Hôm nay đến nhận tử thi em
Không tin được dù đó là sự thật
Giặc giết em rồi la: "Tự sát."
Chỉ vì em là ký giả, em ơi!
Đau xé lòng anh, chết cả con người...

Xưa yêu quê hương vì có khoai, có sắn
Có những ngày lén đọc bị còng, tra
Nay yêu quê hương vì sau từng chấn song sắt
Có oan hồn tức tưởi của em tôi!

Nam Hải Trường Sơn
Cuối Tháng 4 Đen, 2014
Nhại-họa thơ Giang Nam, để truy điệu ngày quê hương tàn tạ lần thứ 39

 

Copyright © 2010, 2011, 2012, 2013 Nam Hải Trường Sơn